{"id":742,"date":"2011-04-14T15:34:25","date_gmt":"2011-04-14T13:34:25","guid":{"rendered":"http:\/\/crm.rabatmalta.com\/sanpawl\/?page_id=742"},"modified":"2021-08-14T09:49:34","modified_gmt":"2021-08-14T07:49:34","slug":"san-pawl-barra-s-swar","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/?page_id=742","title":{"rendered":"San Pawl Barra s-Swar"},"content":{"rendered":"<p><!--:mt--><\/p>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><strong>Il-Knisja Matrici u Proto-Parrokkjali ta\u2019 Malta<br \/>\n\u201cSan Pawl Barra s-Swar\u201d<\/strong><br \/>\n<span style=\"font-size: x-small;\"><\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">&nbsp;<\/span><\/span><\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_6+.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_6+.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_6+.jpg\" width=\"300\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Skond il-vera u kostanti tradizzjoni migjuba mill-ahjar u l-ikbar storici Maltin u barranin, u mill-kummentaturi ta\u2019 l-Atti Appostolici, fit-tliet xhur li l-Appostlu Missierna San Pawl dam fil-gzira taghna, ghazel <strong>GHAR <\/strong>fil-foss tal-belt l-antika Melita, biex fih jigbor l-ewwel fidili, jghallimhom il-misteri tar-religjon, jghammidhom u jifraq fihom il-Hobz ta\u2019 l-Angli, u hemm istitwizza <strong>l-Ewwel Knisja ta\u2019 Malta u kkonsagra lil San Publiju bhala l-Ewwel Isqof ta\u2019 Malta.<\/strong><\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Ma dak li kitbu dawn l-istorici nistghu nzidu, barra dak li nsemmu aktar \u2018il quddiem, dak li qalu l-Kanonci tal-Kattidral fl-1617 u li jinsab registrat fl-Atti Kapitolari ta\u2019 l-istess Knisja, jigifieri li:<strong> \u201cIl-Grotta Mqaddsa ta\u2019 San Pawl hija l-bazi u l-pedament tal-Veskovat, tal-Kattidral u tal-Kanonikati\u201d<\/strong>, u espressjonijiet ohra bhal dawn; u fil-prokura li ghamlu fl-atti tan-Nutar Andrea Allegritto biex jaghmlu kawza Ruma rregistraw dan il-kliem:<strong> \u201cDicta Sancta Crypta cum sit vere fundamentum Catherdralis Ecclesiae a que etiam dependit Episcopatus hujus Dioecesis Melitevane.\u201d<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<p>U billi sas-sena 313 ma kienx permess lill-insara li jibnu knejjes pubblici, dan il-<strong>GHAR<\/strong> illi llum insibuh taht l-isem ta\u2019 <strong>\u201cIl-Grotta Mqaddsa ta\u2019 San Pawl\u201d <\/strong>sa din is-sena 313 baqa\u2019 l-unika knisja fejn kienu jingabru l-insara Maltin. Izda, billi sa dak iz-zmien in-numru ta\u2019 fidili kien kiber sewwa, appena fl-imsemmija sena 313 l-Imperatur Kostantinu bl-editt ta\u2019 Milan ta\u2019 l-liberta\u2019 lill-insara ghall-kumdita\u2019 taghhom inbniet knisja fil-berah maghquda haga wahda mal-Grotta, u saret il-<strong>PROTO-PARROKKJALI<\/strong>, il-<strong>KATTIDRALI<\/strong>, il-<strong>MATRICI<\/strong> tal-<strong>KNEJJES<\/strong> kollha ta\u2019 Malta.<\/p>\n<p>Hekk hu l-Origini tal-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-swar, tar-Rabat.<\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_1.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_1.jpg\" width=\"250\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Din it-tradizzjoni baqghet shiha sa l-1617 u giet ikkonfermata bir-relazzjoni li l-Isqof kien baghat lis-Santa Sede f\u2019din is-sena, meta Beneguas irnexxielu jiehu taht idejh il-Grotta Mqaddsa ta\u2019 San Pawl u ttrasferiha that il-kura u l-hakma tal-Gran Mastru ta\u2019 Malta. F\u2019din l-okkazjoni l-Isqof irrelata: <strong>\u201cMill-ibghad zminijiet \u2018il hawn \u2018il hekk imsejjha Grotta Mqaddsa ta\u2019 San Pawl qieghed fis-Subborg jew RABAT tal-Belt Notabile tal-Gzira ta\u2019 Malta, ad unur tal-Glorjuz Appostlu Pawlu li hemm qaghad, ma\u2019 kullimkien u ma\u2019 kullhadd dejjem kienet u ghadha mizmuma bl-akbar venerazzjoni; l-istess Grotta kienet u hija PARROKKJALI U MATRICI, bic-cimiterju u l-oqbra tad-devoti, u skond il-perpetwa tradizzjoni tax-xjuh saz-zmien tal-llum hija mizmuma li kienet Kattidral iehor trasferit fil-lok fejn jinsab illum minhabba l-periklu imminenti ta\u2019 l-invazjoni mill-ghedewwa barbari. Hija komunament ukoll mizmuma bhala wahda mill-Knejjes l-aktar Antiki ta\u2019 l-istess belt, u fiha kien hemm u dam il-fonti tal-maghmudija biex jigu amministrati s-Sagramenti kif ukoll it-tberik taz-zwieg, u dan kollu baqa\u2019 jissoktar sakemm ghall-kumdita\u2019 tal-poplu li hemm kien jingabar u ghal kawzi ohra nbniet Knisja formali u wisq kbira taht l-isem ta\u2019 San Pawl.\u201d<\/strong><\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Dan jaqbel ukoll ma\u2019 dak li l-kbir Kommentatur ta\u2019 l-Atti Apostolici, l-Alapide, fuq dak li qalulu skond it-tradizzjoni Patrijiet ghorrief, halla miktub: <strong>\u201cFit-tielet lok li San Pawl qaghad Malta tliet xhur, skond it-tradizzjoni huwa flimkien ma\u2019 S. Luqa, Aristarku, Trofimu u shabu ohrajn ghammar f\u2019certu GHAR fis-subborg tal-belt il-qadima li ghalhekk gie mizmum b\u2019venerazzjoni kbira tant li, HDEJH BNEW KNISJA LI GHAL BOSTA SEKLI KIENET IL-MATRICI U L-EPISKOPALI TAL-GZIRA KOLLHA\u201d.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<p>Din il-parrokkjalita\u2019 u maternita\u2019 l-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat, ma tilfitha qatt.<\/p>\n<p>Fid-dokument l-aktar antic li ghandna fuq il-parrocci ta\u2019 Malta, jigifieri fir-Ruolo li fl-1436 ghamel l-Isqof Senatore de Mello, insibuha taht l-isem ta\u2019 <strong>LA CAPPELLA DI S. PAULO DI FORA.<\/strong><\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_3.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_3.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_3.jpg\" width=\"300\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Fil-Vizta ta\u2019 Mons. Dusina ta\u2019 l-1575 insibu bhala Arcipriet tal-Kattidral u Rettur Kurat ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat, lil Dun Leonardo Micallef de Agatiis, li meta gie mistoqsi minn Duzina fuq il-Parrocca tieghu rrisponda li huwa <strong>\u201cKappillan u Kurat tal-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-swar tal-Belt antika ta\u2019 Malta\u201d.<\/strong> Zied ukoll:<strong> \u201cIl-Parrocca tieghi rcevejtha minghand il-Papa u ezaminani l-Isqof Cubelles, u ghandi suggetti ghall \u2013PARROCCA tieghi 800 bejn il-belt u r-Rabat \u2013 akkont ta\u2019 din il-PARROCCA jien obbligat li namministra s-Sagramenti, u barra minn dan li nqaddes fil-HDUD u fil-Festi ohra solenni u nippriedka fil-festi lill-poplu; bhala Kappilan KURAT jien obbilgat ghall-kor tal-Kattidral f\u2019gurnata wahda kull gimgha u kull hmistax ghal quddiesa; u bhala Arcipriet tal-Belt jien obbligat li nqaddes 7 darbiet fil-Kattidral, jigifieri l-ewwel wahda fil-Milied, ecc\u201d. <\/strong>Minn dawn ir-risposti ta\u2019 l-imsemmi Arcipriet Micallef de Agatiis jirrizulta car li l-PARROCCA kienet San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat, u mhux il-Kattidral.<\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">&nbsp;<\/span><\/span><\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_7.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_7.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_7.jpg\" width=\"300\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Fil-Memorial li l-Arcipriet de Surdo fl-1549, jigifieri qabel l-imsemmija Vizta ta\u2019 Mons. Duzina, kien indirizza lill-Vigarju ta\u2019 dak iz-zmien Dun Giuseppe Manduca, fejn kiteb: <strong>\u201cVenerabbli GHAR tal-KNISJA PARROKKJALI ta\u2019 S. Pawl barra s-swar\u201d<\/strong> u jzid:<strong> \u201cL-istess KNISJA hija maghduda bhala L-EWWEL WAHDA FOST IL-KNEJJES L-OHRA KOLLHA WARA L-PASSJONI TA\u2019 KRISTU\u201d.<\/strong><\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Mill-provi favur din il-<strong>PARROKKJALITA\u2019<\/strong> migjubin fil-kawza li saret bejn din il-Knisja u l-Kattidral quddiem is-Sagra Kongregazzjoni tal-Koncilju, fejn, billi, z-zewg partijiet kontendenti sostnew it-tnejn li l-<strong>PARROCCA<\/strong> (kif effettivament kienet) kienet wahda, gie propost id-dubju: <em>\u201cLiema hija l-Parrocca? Il-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, jew il-Kattidral?\u201d.<\/em> Izda <em>\u201cghal mument\u201d<\/em>, din il-Kongregazzjoni ghal dan id-dubju rrispondiet fl-1898, <em>\u201cnon esse inter loquendum\u201d<\/em>, jigifieri <em>\u201cma tindahalx\u201d<\/em>; ghidna <em>\u201cghal mument\u201d<\/em>, ghaliex kif naraw iktar \u2018il quddiem din l-istess Kongregazzjoni fil-21 t\u2019April 1917, u <em>\u201cper esclusione\u201d<\/em> kienet irroslviet minghajr tlaqlieq dan id-dubju favur il-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat, u qabel, fl-1902 isseparat minn xulxin lil dawn iz-zewg knejjes.<\/span><\/span><\/p>\n<p>Minn fost dawn il-provi naghzlu dawn li gejjin.<\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_5.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_5.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_5.jpg\" width=\"250\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Li l-Quddiesa \u201cPro Populo\u201d li l-Kappillan ta\u2019 kull Parrocca huwa obbligat iqaddes, f\u2019dan il-kaz kienet issir <em>wahda biss<\/em> u mhux tnejn; kieku kienu zewg parrocci kien ikollhom jitqaddsu tnejn.<\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Li kwalunkwe <em>beneficcju kurat<\/em> huwa kompost minn zewg elementi, jigifieri: mill-<em>jus percipiendi fructus <\/em>(dritt li tiehu r-renti), u mill-<em>officium sacrum <\/em>(uffizzju sagru).<\/span><\/span><\/p>\n<p>Issa huwa fatt, li l-Kattidral lill-Arcipriet ma kien jaghtih l-ebda pensjoni, anzi mill-istess Abela u minn \u201cAccordio\u201d rregistrat fl-Arkivju tal-Gvern jirrizulta: \u201cLi l-Arcipriet tal-Kattidral ir-renti li kellu kien\u201d jigborhom mill-beni li kienu jappartjenu esklussivament lill-Knisja Parrokkjali ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat; ghaliex il-Prependa Arcipretali tal-Kattidral giet iffurmata mill-beni li kellha l-Knisja Parrokkjali ta\u2019 San Pawl barra s-Swar. U mill-banda l-ohra \u201chadd ma jista\u2019 jichad li l-Arcipriet tal-Kattidral ma kienx jista\u2019 jezercita l-ministeru tieghu bhala <strong>KURAT<\/strong> ta\u2019 San Pawl barra s-Swar tar-Rabat, qabel ma jiehu, kif effetivament kien jiehu, pussess ta\u2019 Kappillan f\u2019din il-Knisja. U ghalhekk jekk beneficcju minhabba l-uffizzju jirrizulta car li l-<strong>KNISJA TA\u2019 SAN PAWL BARRA S-SWAR KIENET IL-PARROCCA U MHUX IL-KATTIDRAL<\/strong>.<\/p>\n<p>Di piu jirrizulta wkoll f\u2019din il-kwistjoni, li meta l-Arcipriet tal-Kattidral kien jonqos mill-Kor tal-Kattidral, ghalkemm waqt l-ezercizzju tal-ministeru tieghu bhala Kurat, kien jigi ppuntat. Kieku l-Kattidral kien il-Parrocca, l-Arcipriet ma kien jista\u2019 jigi ppuntat fil-kaz li l-assenza tieghu tkun ikkagunata minhabba l-ezercizzju tal-ministeru tieghu.<\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_9.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_9.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_9.jpg\" width=\"250\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Ghalkemm kif ga rajna s-Sagra Kongregazzjoni tal-Koncilju kienet irrispondiet fl-1898 li ma tindahalx fil-kwistjoni liema kienet il-Parrocca: San Pawl barra s-Swar tar-Rabat jew il-Kattidral ta\u2019 l-Imdina; gara li fil-21 ta\u2019 April 1917 quddiem l-istess Kongregazzjoni giet diskussa l-kwistjoni: min kellu jaghti lill-Isqof fil-Vizta Pastorali li jaghmel fir-Rabat u fl-Imdina, is-solita VITELLA \u2013 l-Arcipriet tal-Kattidral jew il-Kappillan ta\u2019 San Pawl barra s-Swar? \u2013 U din id-darba l-Kongregazzjoni in riferenza ghall-Knisja Parrokkjali ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat, iddikjarat: <strong>\u201cDin il-parrocca ma twilditx bid-dizmembrazzjoni mit-territorju tal-Parrocca tal-Kattidral, u ghalhekk tista\u2019 tghidilha gdida&#8230;&#8230;, imma hija parrocca PRE-EZISTENTI li successivament giet unita ma\u2019 l-Arcipretura tal-Knisja Kattidrali, u ghaliha, bla ma tilfet xejn mill-Parrokkjalita taghha, baqghet suggett ghal rettur uniku ghal cirka zewg sekoli. U billi llum dik l-unjoni giet mahlula kull wahda minnhom kif jghidu akkwistat il-beneficcju ta\u2019 l-awtonomija li kellha qabel, u kwindi salva n-novita\u2019 li kull wahda minnhom akkwistat rettur ghaliha esklussivament, fil-hwejjeg l-ohra l-parrocca ghandha tigi mmexxija skond id-drittijiet u l-konswetudni li ghamlet uzu minnhom ghal sekoli shah\u201d.<\/strong><\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">B\u2019din id-decizjoni, billi z-zewg partijiet sostnew bis-shih \u2013 u kif effettivament kien \u2013 fil-kawza ta\u2019 qabel ta\u2019 bejniethom, li l-parrocca kienet wahda, indirettament u kontra dak li kienet qabel irrispondiet bin-\u201cnon esse interloquendum\u201d, l-istess Sagra Kongregazzjoni tal-Koncilju giet iddikjarat: <strong>li verament il-Parrocca kienet wahda u kienet dik ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat, u li per eskluzjoni sa l-1902 (meta saret id-dismembrazzjoni msemmija) il-Kattidral qatt ma kien parrocca.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_8.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_8.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_8.jpg\" width=\"250\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Xi kittieba biex jippruvaw iwaqqghu din il-verita\u2019 storika hargu bl-asserzjoni u qalu li l-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-Swar ma kinitx mibnija qabel is-sena 1575.<\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Il-Knisja li hemm illum bdiet tinbena fl-1653 u tlesties fl-1681 permezz tal-generozita\u2019 tan-Nobbli Sinjura Gusmana Navarra. Qabel l-1653 kein hemm knisja ohra, li kienet qiegheda tinbena (flok ohra qabilha wkoll) fl-1575, kif jirrizulta mill-Vizta Pastorali ta\u2019 Mons. Duzina. Dan jinsab ikkonfermat ukoll:<br \/>\ni) mill-Vizta Pastorali ta\u2019 l-Isqof Cubellas ta\u2019 l-1555, fejn dan l-isqof kien ordna li jsir inventarju ta l-beni gjogali u paramenti ta\u2019 din il-knisja, u fil-25 ta\u2019 Gunju ordna li tinbena mill-gdid;<br \/>\nii) mit-testment tan-nobbli gurat Andrea Manduca li sar fl-atti tan-Nutar Brandano Cascaro fil-11 ta\u2019 Gunju 1551;<br \/>\niii) mill-Memorjal li l-Arcipriet tal-Kattidral De Surdo kien indirizza fl-1539 lill-Vigarju ta\u2019 dak iz-zmien Dun Gius. Manduca;<br \/>\niv) mill-fondazzjoni tal-quddies li ordna Orlando Tonna fl-atti tan-Nutar Lorenzo Farrugia fid-29 ta\u2019 Marzu 1491; u<br \/>\nv) milli kien ordna Cataldo Cosborilla fil-Atti tan-Nutar Antonio Azzopardi dwar il-5 t\u2019Awissu 1414.<br \/>\nMinn dan jidher li f\u2019din is-sena, jekk mhux l-istess knisja li flokha kien ordna li ssir ohra l-imsemmi Isqof Cubelles, probabbilment ohta qabilha, u forsi dik li minnha gie trasferit il-Kattidral ta\u2019 gewwa l-Imdina, kienet tezisti wkoll.<\/span><\/span><\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_2.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_2.jpg\" width=\"250\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Li qabel, din il-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-Swar kienet tezisti wkoll, jigifieri sal-migja tal-Konti Ruggieru f\u2019Malta, jirrizulta mill-hajja ta\u2019 San Publiju, miktuba mill-Avukat Bartolomeo Mifsud Lopiscopo u mill-ohra, li meta dan sar Kappuccin kiteb taht l-isem ta\u2019 Padre Pelagio, kif ukoll mir-relazzjoni li l-Isqof Gargallo ghamel lis-Santa Sede meta rrelata: <strong>\u201cLI MINN DIN IL-KNISJA GIE TRASFERIT IL-KATTIDRAL GEWWA L-IMDINA\u201d.<\/strong><\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Li kienet tezisti wkoll fi zmien id-dominju tas-Seracini, ghalkemm ma nistghux nghidu f\u2019liema stat dak iz-zmien kienet tinsab, huwa cert, ghaliex fis-sena 878 naqraw fl-ittra ta\u2019 Patri Teodosio li <strong>\u201cIl-wisq qassis Isqof ta\u2019 Malta kien prigunier, saqajh marbuta bil-ktajjen fil-habs ta\u2019 Palermo\u201d<\/strong>. Mill-ittra tal-Papa San Girgor il-Kbir bejn l-ahhar tas-seklu sitta u l-bidu tas-seklu seba\u2019, jirrizulta wkoll li din il-knisja kienet wieqfa, ghaliex il-Papa kiteb lill-Arcisqof ta\u2019 Sirakuza biex iwaqqaf minn Isqof lil Lucillo, li dak iz-zmien kien Isqof ta\u2019 Malta, u li kien abbuz mill-poter tieghu; qablu, fis-sena 501, Malta kellha isqof lil Costantino, u kif iridu jghidu xi kittieba w storici, fis-sena 451 kellha Isqof lil Acacio. Dak kollu jqarrabna dejjem lejn is-sena 313 meta setghet tinbena l-ewwel knisja pubblika ta\u2019 San Pawl barra s-Swar fuq il-Grotta Mqaddsa tieghu, billi l-Imperatur Costantino ta\u2019 l-liberta\u2019 lill-insara bil-famuz Editt ta\u2019 Milan.<\/span><\/span><\/p>\n<table border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_4.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_4.jpg\" border=\"0\" alt=\"fundazzjoni_4.jpg\" width=\"400\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/members\/rabatmaltacom\/sanpawl\/fundazzjoni_4.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Xi hadd forsi jghid: nammetti li f\u2019dan iz-zmien kollu Malta kellha l-knisja taghha, imma b\u2019daqshekk mhux pruvat li din il-knisja kienet ta\u2019 San Pawl barra s-Swar! Dan kollu veru; izda sal-migja tal-Konti Ruggieru, jigifieri sakemm il-Kattidral ta\u2019 gewwa l-Imdina ma giex ittrasferit mill-Grotta Mqaddsa ta\u2019 San Pawl u mill-knisja ghalih imsemmija u li nbiet fuq din il-Grotta maghha maghquda u haga wahda maghha \u201cUt unum corpus\u201d, il-knisja principali u l-Kattidral ta\u2019 Malta, jigifieri l-Knisja Episkopali, il-Knisja ta\u2019 dak l-Isqof ta\u2019 Malta li kien marbut bil-ktajjen fil-habs ta\u2019 Palermo, il-Knisja ta\u2019 Lucillo u ta\u2019 Costantino baqghet unikament din il-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-Swar; ghalhekk meta naqraw fl-Alapide, b\u2019riferenza ghall-knisja li nbniet fuq il-Grotta Mqaddsa l-kliem <strong>\u201cQUAE PER MULTA SAECULA FUIT MATRIX ET EPISCOPALIS TOTIUS INSULAE\u201d (li ghal bosta sekoli kienet il-Matrici u Episkopali tal-Gzira kollha)<\/strong> ikollna d-dritt ukoll nirrepetu li mis-sena 313 sa meta baqghu jahkmu s-Saracini f\u2019Malta, il-Knisja ta\u2019 San Pawl barra s-Swar, tar-Rabat, baqghet <strong>IL-MATRICI U EPISKOPALI TAL-GZIRA KOLLHA<\/strong>.<\/span><\/span><\/div>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Aktar Dettalji:<br \/>\nNutar F. Catania &#8211; Il-Knisja Matrici u Proto-Parrokkjali ta\u2019 Malta \u201cSan Pawl Barra s-Swar\u201d (\u201cMATRIX TOTIUS INSULAE A.D.60-1960\u201d li gie ppublikat mill-Parrocca tar-Rabat fl-okkazjoni tal-Festi Centinarji tan-Nawfragju ta&#8217; San Pawl u tad-Dsatax-il Mitt Sena tal-Fondazzjoni tal-Knisja ta&#8217; San Pawl Matrici u Proto-Parrokkjali ta&#8217; Malta)<\/span><\/span><\/p>\n<p><!--:--><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Il-Knisja Matrici u Proto-Parrokkjali ta\u2019 Malta \u201cSan Pawl Barra s-Swar\u201d &nbsp; Skond il-vera u kostanti tradizzjoni migjuba mill-ahjar u l-ikbar storici Maltin u barranin, u mill-kummentaturi ta\u2019 l-Atti Appostolici, fit-tliet xhur li l-Appostlu Missierna San Pawl dam fil-gzira taghna, ghazel GHAR fil-foss tal-belt l-antika Melita, biex fih jigbor l-ewwel fidili, &#8230; <a class=\"continue-reading-link\" href=\"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/?page_id=742\"> Continue reading<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":11,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-742","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/742","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=742"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/742\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16986,"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/742\/revisions\/16986"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/11"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sanpawl.rabatmalta.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=742"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}